Xhamia “Fatih” (e njohur edhe si Xhamia e Vogël ose Xhamia e Vjetër) është një nga monumentet më të vjetra të kultit islamik në Shqipëri dhe një nga objektet historike kryesore të qytetit të Durrësit. Ajo ruan vlera të mëdha historike, arkitekturore dhe kulturore, duke dëshmuar për trashëgiminë e pasur të qytetit bregdetar.
Xhamia është ndërtuar mes viteve 1502–1503, menjëherë pas pushtimit osman të Durrësit në fillim të shekullit XVI, dhe mban emrin e Sulltan Mehmet Fatihut (Mehmed i Pushtuesi) — një prej figurave më të shquara të historisë osmane.
Ndërtimi i saj u realizua mbi rrënojat e një bazilike të hershme kristiane, ndaj në muret e sotme ruhen fragmente të muraturave me tulla, arkada veriore dhe një mur perëndimor i rindërtuar me teknikën e kluasonazhit që lidhet me periudhën e shekujve XIII–XIV. Ndryshe nga shumë xhami të tjera osmane që karakterizohen nga kupolat tradicionale, Xhamia “Fatih” është mbuluar me një çati me tjegulla, duke e bërë formën e saj arkitektonike të dallueshme dhe të veçantë. Ajo ka plan katërkëndor dhe një minare të rindërtuar në një stil më të thjeshtë pas periudhës komuniste, pasi origjinalja u shemb gjatë viteve të regjimit ateist në Shqipëri.
Në vitin 1973, Xhamia “Fatih” u deklarua Monument Kulture i Republikës së Shqipërisë, një çertifikim zyrtar i vlerës së saj si objekt i rëndësishëm historik dhe arkitekturor. Sot, xhamia vazhdon të shërbejë si vend adhurimi për komunitetin mysliman dhe është një nga atraksionet historike më të vizituara në Durrës, falë vendndodhjes së saj strategjike pranë Amfiteatrit Romak, Kalasa Durrësit dhe strukturave të tjera monumentale.
Përveç funksionit fetar, Xhamia “Fatih” përfaqëson një udhëtim nëpër histori, duke pasqyruar ndërthurjen e kulturave dhe periudhave historike në një qytet që ka qenë urë lidhëse mes Lindjes dhe Perëndimit. Ajo është një pikë referimi për vizitorët që duan të kuptojnë dezvoltimin e traditave islame dhe strukturat urbane të Durrësit në shekujt e kaluar.
