Kalaja e Ishmit është një monument i trashëgimisë kulturore të Shqipërisë, e vendosur në fshatin Ishëm, rreth 26 km në veri të qytetit të Durrësit. Ajo përfaqëson një nga strukturat mbrojtëse më të rëndësishme të periudhës osmane në zonën e Adriatikut dhe një dëshmi strategjike e fortifikimit ushtarak në shekullin XVI.
Ndërtuar në një kodër dominante mbi luginën e lumit Ishëm, kjo kala ofron pamje të gjera të terrenit, lirshëm deri drejt Adriatikut dhe zonave malore përreth, duke e bërë atë një pikë kyçe për monitorimin e rrugëve tregtare dhe lëvizjeve ushtarake.
Kalaja e Ishmit u ndërtua nga Perandoria Osmane në periudhën midis viteve 1572–1574, sipas urdhrit të Sublime Portës, me qëllim kontrollin e rrugëve, parandalimin e kryengritjeve fshatare dhe ndalimin e kontrabandës me Republikën e Venedikut — një fenomen me impakt në tregtinë e atyre viteve. Pas përfundimit të saj, në kala u vendos një garnizon ushtarak turk prej rreth 410 ushtarësh, gjë që reflekton rëndësinë strategjike ushtarake të objektit për mbrojtjen e territorit të vilajetit të asaj periudhe.
Kalaja ka mure të forta mbrojtëse, me trashësi nga rreth 1.2 m deri në 1.5 m dhe lartësi deri në 7 m, të ndërtuara me teknikë tradicionale të gurit, që i jepin strukturës qëndrueshmëri dhe rezistencë ndaj sulmeve. Ajo përfaqëson një shembull të qartë të artit fortifikues të periudhës osmane dhe dëshmi të strategjisë mbrojtëse të territorit në shekullin XVI.
Kalaja e Ishmit është shpallur Monument Kulture i Kategorisë së Parë, duke qenë pjesë e pasurisë historike të qarkut të Durrësit dhe vend të rëndësishëm vizitash për adhuruesit e historisë dhe pasionantët e trashëgimisë kulturore. Për shkak të dëmtimeve të shkaktuara nga tërmeti i vitit 2019, fortesa ka pësuar dëmtime, por nën programin EU4Culture është kryer restaurimi dhe konsolidimi i strukturës, duke e bërë atë sërish të aksesueshme dhe të ndriçuar për vizitorët.
Në oborrin përballë hyrjes së kalasë ndodhet edhe varri i piktorit të famshëm shqiptar me renome ndërkombëtare, Ibrahim Kodra, i cili është varrosur aty sipas amanetit të tij në vendlindjen Ishëm, një element që lidh kulturën artistike me trashëgiminë historike të vendit.
Kalaja e Ishmit mbetet një nga destinacionet historike më interesante të zonës së Durrësit, duke ofruar një përvojë autentike në kuptimin e fortifikimit osmane, strategjisë mbrojtëse dhe pamjeve panoramike të pejsazhit rrethues.
