Berati i “Një mbi një dritareve”, është qyteti që rrëfen historinë e tij 2 400-vjeçare me krenari edhe sot e kësaj dite me arkitekturën e veçantë simbol të bashkëjetesës kulturore e fetare si dëshmi e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s prej vitit 2008.
Qendra urbane pasqyron një traditë popullore banimi të Ballkanit, shembujt e së cilës datojnë kryesisht nga fundi i shekullit të 18-të dhe 19-të. Kjo traditë i përshtatet stileve të jetesës së qytetit, me shtëpi me nivele në shpatet malore, të cilat janë kryesisht horizontale në planimetri dhe me ndriçim natyral nga të gjitha anët.
Berati ndodhet në pjesën jugore të Shqipërisë dhe shtrihet në të dy brigjet e lumit Osum, nën hijen e kodrës së kalasë dhe të maleve përreth. Qyteti përbëhet nga dy njësi të dallueshme: qyteti i vjetër, i cili ruan strukturën urbanistike tradicionale dhe është pjesë e mbrojtur nga UNESCO, dhe qyteti i ri, i cili shtrihet në fusha më të ulëta dhe ka një zhvillim bashkëkohor urban dhe infrastrukturor.
Qyteti i vjetër përfshin lagjet historike Mangalem, Goricë dhe Lagjen e Kalasë, të cilat janë të banuara në mënyrë të vazhdueshme prej shekujsh. Ndërtesat tradicionale, rrugicat me kalldrëm, fasadat e bardha dhe dritaret karakteristike që ngjiten mbi shpatet e kodrave i japin qytetit identitetin e veçantë të “qytetit të një mbi një dritareve”. Kjo zonë është ruajtur si një ansambël muzeal unik dhe përfaqëson një nga pasuritë më të çmuara të trashëgimisë kulturore shqiptare dhe ndërkombëtare.
Qyteti i ri është ndërtuar kryesisht gjatë shekullit XX dhe përfshin pjesën më të madhe të institucioneve publike, qendrës administrative, shkollave, spitaleve dhe hapësirave të banimit modern. Kjo pjesë e qytetit ofron gjithashtu shërbime turistike, akomodim dhe lehtësi për vizitorët që vijnë për të eksploruar Beratin historik.
Historia e Beratit është ndër më të vjetrat në vend, me gjurmë që datojnë që nga antikiteti. Kalaja e Beratit, ndërtuar mbi një kodër shkëmbore në shekullin XIII, është një nga fortesat më të mëdha dhe të ruajtura në Shqipëri. Brenda saj ndodhen kisha bizantine, shtëpi banimi, rrugë të ngushta kalldrëmi dhe i mirënjohuri Muzeu Kombëtar i Ikonografisë “Onufri”, që përmban vepra të mjeshtrave më të njohur të ikonografisë shqiptare.
Karakteristikat që e veçojnë Beratin janë ruajtja e stilit të arkitekturës tradicionale, trashëgimia ndërfetare dhe vlerat artistike që përcillen brez pas brezi. Në të njëjtën hapësirë gjeografike, vizitorët mund të shohin Katedralen e Shën Mërisë, Xhaminë e Mbretit, Xhaminë e Plumbit, Teqenë e Helvetive dhe kishat e lagjes Gorica, duke dëshmuar për bashkëjetesën dhe tolerancën fetare ndër shekuj. Berati dëshmon për një qytet të fortifikuar, por i hapur, dhe i banuar për një kohë të gjatë nga zejtarë dhe tregtarë.
Trashëgimia kulturore e Beratit përfshin gjithashtu artizanatin e pasur, festivalet e traditës dhe aktivitetet artistike që zhvillohen në qytet gjatë gjithë vitit. Festa popullore, prodhimet artizanale dhe mikpritja karakteristike e banorëve i japin qytetit një gjallëri të vazhdueshme.
Berati nuk është vetem nje destinacion turistik, por një dëshmi e gjallë e historisë, artit dhe shpirtit shqiptar që ruhet me krenari dhe përcillet me dashuri.
