Porta e Pashait, e shpallur monument kulture i kategorisë së parë, përbën një ndër veprat më të spikatura të arkitekturës së periudhës osmane në Berat, si dhe një nga hyrjet monumentale më të ruajtura në qytet. E ndërtuar në gjysmën e dytë të shekullit XVIII, kjo portë ishte pjesë përbërëse e kompleksit të sarajeve të Ahmet Kurt Pashës, sundimtar i Beratit nga viti 1764 deri më 1787.
Porta është ndërtuar me gurë të skalitur me mjeshtëri të lartë, dhe zbukurohet me elementë dekorativë të gdhendur, që pasqyrojnë stilin barok oriental, të përhapur në ndërtimet zyrtare të kësaj periudhe. Forma harkore e saj, proporcioni i balancuar dhe punimi artistik i detajeve e bëjnë këtë monument një shembull të veçantë të ndërtimtarisë së elitës osmane lokale.
Emërtimi i saj si “Porta e Pashait” është ruajtur në traditën e qytetit për më shumë se dy shekuj dhe përfaqëson dëshminë e vetme të mbijetuar nga një kompleks madhështor sarajesh, që dikur ndodhej në këtë pjesë të qytetit të poshtëm. Sipas studiueses Fatbardha Shkupi, ndërtimi i portës i atribuohet gjyshit të mjeshtrit Naum Ngjela, një ndërtues i njohur nga fshati Lavdar i Oparit, duke shtuar kështu edhe një vlerë të trashëgimisë vendase në strukturën e saj.
Sot, Porta e Pashait mbetet një pikë referimi historike dhe kulturore, si dhe objekt i rëndësishëm vizitash, që dëshmon për urbanistikën dhe jetën e elitës feudale shqiptare në fundin e shekullit XVIII.
