Kisha e Shën Nikollës, e ndërtuar në vitin 1591 në qendër të Kalasë së Beratit, është një nga monumentet më të rëndësishme të artit dhe arkitekturës pas bizantine në Shqipëri. Ajo është ngritur mbi themelet e një ndërtese më të hershme fetare, nga e cila janë ruajtur pjesërisht muret veriore, ku dallohen shtylla dhe kapitele të ripërdorura me prejardhje nga periudha paleokristiane.
Struktura e kishës përfshin një naos të thjeshtë me absidë lindore, narteks dhe një hajat të vogël, ndërsa ndërtimi i saj me gurë të lidhur me llaç dhe elemente dekorative të kufizuara e pasqyron qartësisht funksionin liturgjik dhe përqendrimin në përmbajtjen ikonografike.
Brendësia e kishës është pasuruar me një nga ciklet më përfaqësuese të afreskeve të shekullit XVI, të realizuara nga Onufër Qiprioti, një nga ikonografët më të njohur të periudhës post-Onufri. Afresket janë pikturuar po në vitin 1591, dhe ndjekin një kompozim të ndarë në tre regjistra: lart ndodhet një frizë me profetë, në pjesën qendrore skena ungjillore, dhe në pjesën e poshtme shenjtë dhe martirë të krishterë – të gjitha të trajtuara me ngjyra të ndezura, vështrime të gjalla dhe kompozim të balancuar.
Në mënyrë të veçantë, vlen të përmendet ikonostasi prej druri i gdhendur, i cili ruan ikona origjinale të Onufër Qipriotit, përfshirë “Dyert e bukura”, të datuara po në vitin 1591, që paraqesin profetë dhe skenën e Ungjillëzimit me një finesë dhe mjeshtëri artistike të veçantë. Ky ikonostas përfaqëson një nga shembujt më të arrirë të artit të gdhendjes në dru në Shqipëri.
Kisha e Shën Nikollës është shpallur monument kulture, dhe konsiderohet një perlë e trashëgimisë kulturore dhe ikonografike të Beratit, duke ofruar një dëshmi të fuqishme të vazhdimësisë së artit kishtar shqiptar dhe ndriçimit shpirtëror që ky qytet ka ruajtur ndër shekuj.
